>	Luchtfoto van het zgn. langbed uit de late bronstijd/vroege ijzertijd in Aartrijke (foto 51208, J. Semey, Vakgroep Archeologie en Oude Geschiedenis van Europa, UGent)

Zedelgem is laureaat Vlaamse Monumentenprijs 2009

Op zondag 13 september is de Open Monumentendag in Vlaanderen aan zijn 21ste editie toe. Een week later wordt ook de winnaar bekend gemaakt van de Vlaamse Monumentenprijs. Uit de 64 kandidaten werden vijf projecten genomineerd die de geldprijs kunnen in de wacht slepen. Voor de provincie West-Vlaanderen werd de ontsluiting van de luchtfotografische prospectie van archeologische sporen in Zedelgem gelauwerd.

'De laureaten zijn stuk voor stuk typevoorbeelden van hoe je erfgoed kan opwaarderen en een nieuwe hedendaagse maatschappelijke rol geven', zegt Vlaams minister Geert Bourgeois (N-VA). Het winnende monument ontvangt 12.500 euro.

>	Sporen van o.a. een cirkelvormige enclosure in Loppem hoogstwaarschijnlijk te interpreteren als de restanten van een grafheuvel (foto 55211, J. Semey, Vakgroep Archeologie en Oude Geschiedenis van Europa, UGent)

Archeologie en luchtfotografie

Het is kenmerkend voor de archeologie dat slechts een klein gedeelte van de vindplaatsen gekend en/of aan de oppervlakte zichtbaar is. In veel gevallen is totaal onbekend welke resultaten verwacht kunnen worden. Om aan dit probleem tegemoet te komen, zijn er allerlei vormen van verkennend archeologisch onderzoek mogelijk. Eén van de niet-bodemingrijpende prospectietechnieken is de luchtfotografie.

Sinds meer dan 20 jaar wordt luchtfotografische prospectie met archeologische doeleinden over de provincies Oost- en West-Vlaanderen uitgevoerd. De Universiteit Gent (Vakgroep Archeologie en Oude Geschiedenis van Europa) heeft daarin ongetwijfeld een voortrekkersrol gespeeld. Sinds de jaren 80 van vorige eeuw werden reeds een 70.000-tal dia’s genomen.

Aan de hand van de schuine luchtopnames worden archeologische sporen opgespoord en geïnventariseerd. Voornamelijk zijn dit verkleuringen in het gewas. De meeste sporen zijn ingegraven structuren zoals grachten, greppels, palen, kuilen, etc. In de bodem hebben deze een grotere vochtigheid wat de groei van de gewassen die erboven staan kan beïnvloeden. Het is deze differentiële groei die kan worden waargenomen op de foto’s. Ook in naakt land kunnen er sporen worden waargenomen door verkleuringen van de bodem (soilmarks) of de aanwezigheid van water (watermarks). De studie van de beschikbare luchtfoto's maakt het in een aantal gevallen mogelijk om informatie te verkrijgen over een bepaald terrein. Meestal is het dan nodig om ter bevestiging deze methode te combineren met één van de in de bodem ingrijpende technieken, zoals het uitvoeren voor boringen of het trekken van één of meer proefsleuven.

>	Opnieuw sporen van grafheuvels in Loppem (foto 81523, J. Semey, Vakgroep Archeologie en Oude Geschiedenis van Europa, UGent)

Luchtfotografisch onderzoek in Zedelgem

Wat de gemeente Zedelgem betreft, beschikte de Vakgroep Archeologie en Oude Geschiedenis van Europe van de Universiteit Gent in 2003 over 1191 foto’s, waarvan er 882 digitale opnames beschikbaar waren. Eind 2003 nam de gemeente Zedelgem, als pionier, zelf het initiatief om over te gaan tot de inventarisatie van deze luchtfoto’s. De bijdrage van de gemeente bestond uit het ter beschikking stellen van de nodige middelen en het nodige personeel om de luchtfoto’s te ontsluiten. Uiteindelijk werden 847 relevante foto’s opgenomen in een databank.

De sporen concentreren zich hoodzakelijk in de deelgemeentes Aartrijke, Zedelgem en Loppem. Het gaat om overblijfselen uit alle periodes, waarvan de zogenaamde cirkelvormige structuren die wellicht met grafheuvels uit de bronstijd in verband kunnen gebracht worden, het meest in het oog springen.

>	Uittreksel uit de inventaris van het archeologisch erfgoed van de gemeente Zedelgem op basis van luchtfotografisch onderzoek (Vakgroep Archeologie en Oude Geschiedenis van Europa, UGent)

Naar een archeologisch beleid in Zedelgem

Pas recent is men gaan inzien dat de luchtfotografische prospectie een onmisbaar instrument is bij het voeren van een archeologisch beleid. Op basis van de sporen zichtbaar op luchtfoto’s, historisch onderzoek en een inventaris van het gekende archeologische erfgoed kan een Lokale Archeologische Advieskaart (LAA) opgesteld worden. De kaart bevat geen informatie over mogelijke archeologische vindplaatsen, maar geeft alleen aan in welke zones meer of minder vondsten verwacht kunnen worden. Het is een hulpmiddel voor de gemeentelijke diensten Ruimtelijke Ordening bij het bepalen welke bouw- of verkavelingsaanvragen een archeologische opvolging moeten krijgen.

De deelname van de gemeente Zedelgem aan Raakvlak, Intergemeentelijke Dienst voor Archeologie in Brugge en Ommeland, sedert 2004, heeft er voor gezorgd dat de beschikbare databank van luchtfoto’s met archeologische sporen, effectief zijn weg heeft gevonden naar een Lokale Archeologische Advieskaart. In Zedelgem wordt er sedert enkele jaren dan ook een archeologisch beleid gevoerd.

>	Restanten van kavelstructuren in Aartrijke (foto117804, J. Semey, Vakgroep Archeologie en Oude Geschiedenis van Europa, UGent)

Ter gelegenheid van Open Monumentendag zal op zondag 13 september, van 10 u tot 18 u, een kleine tentoonstelling te bezichten zijn in de voormalige brouwerij De Leeuw Engelstraat 7 in Aartrijke.  Bij deze gelegenheid wordt een selectie van luchtfoto's en erop zichtbare archeologische sporen voorgesteld.

Bieke Hillewaert
Elisabeth Van Besien