De gemeente Knokke-Heist is sinds 1 januari van dit jaar toegetreden tot Raakvlak. Meteen werd de structurele én systematische zorg voor het archeologische erfgoed uitgebreid met het grondgebied van Knokke-Heist.

> druk aan het werk

Reeds in het verleden kwamen talrijke archeologische sporen aan het licht tijdens opgravingen in de Kerkstraat (1987) en de Vuurtorenstraat (1988) te Heist. De geplande bouw van ‘Residentie Stefanie’ op de hoek van de Kursaalstraat-Kerkstraat gaf dan ook aanleiding tot een archeologisch onderzoek. Met de medewerking van de bouwheer Sabijac bouwteam- groep Jacxsens, konden tijdens de graafwerken zoveel mogelijk archeologische sporen geregistreerd worden. Op een oppervlakte van amper ca. 250 m² kwamen 11 tonwaterputten, 1 bakstenen waterput en een beerput aan het licht.

> een tonwaterput

11 tonwaterputten Een tonwaterput bestaat uit gerecycleerde op elkaar gestapelde tonnen zonder deksel of bodem. Het gebruik van afgedankte houten tonnen als waterput komt vaak voor tijdens de late en post-middeleeuwen, maar dateert al uit vroegere tijden. Tonnen werden gebruikt voor het transport van allerlei vloeistoffen zoals bier, wijn, maar ook vaste stoffen zoals vlees en vis. Er kon helaas geen enkele volledige ton gerecupereerd worden. Van alle aangetroffen tonwaterputten was slechts een deel van de onderste ton bewaard. De opgegraven tonnen bestaan uit 14 tot 24 verticale planken, ook duigen genoemd. Bij de vroegst aangetroffen tonnen worden de duigen bij elkaar gehouden door hoepels van gespleten takken. Bij de post-middeleeuwse waterputten komen zowel hoepels als nagels voor. Bij één ton worden de planken samengehouden met behulp van een ijzeren band.

> zicht op de bouwput

Bij enkele tonnen zit in één van de duigen een vierkant gat (bomgat), langs waar de inhoud van de ton gecontroleerd kon worden. Enkele duigen dragen ingekraste merktekens. Ze bestaan uit combinaties van de letter X, cirkels en streepjes. Het is niet duidelijk wat de precieze betekenis van deze merken is;  ze kunnen een verschillende oorsprong hebben: van de kuiper, de handelaar, eigendomstekens… Aangezien geen enkele volledige duig bewaard bleef, kan de precieze hoogte van de tonnen niet achterhaald worden. Enkele duigen zijn bewaard tot een hoogte van 1,10 meter wat doet vermoeden dat we eerder met grote tonnen, de zogenaamde wijntonnen te maken hebben. Opvallend is de grote concentratie waterputten op een kleine oppervlakte. Tevens blijken de tonwaterputten in groepjes voor te komen. Elk groepje bestaat uit enkele waterputten met een verschillende datering. De oudste zijn te dateren op het eind van de 14de eeuw, de recentste werden opgegeven tijdens het eerste kwart van de 18de eeuw. Zo is er gedurende ruim 3 eeuwen een continuïteit aan tonwaterputten en dus ook aan watervoorziening merkbaar.

> het karrenwiel

1 bakstenen waterput en een beerput Ook werd een rechthoekige bakstenen beerput aangetroffen. Op de bodem lagen enkele planken voorzien van gaatjes. De beerput had een vondstrijke vulling met veel aardewerk, botmateriaal en etensresten. De inhoud is te dateren tijdens de 2de helft van de 15de en het eerste kwart van de 16de eeuw. Tussen de vele tonwaterputten werd één bakstenen waterput aangetroffen. Deze bakstenen constructie was gebouwd bovenop een karrenwiel, waarvan de spaken verwijderd waren. De vulling van deze context is te dateren in de 17de eeuw.

> puzzelen met het vondstenmateriaal

de vondsten Alle vondsten zijn toe te schrijven aan de inwoners van het vroegere vissersdorp Heis. Of het nu vissers, boeren of dagloners waren valt helaas niet uit de vondsten op te maken, het verschil in levenswijze was wellicht miniem. Coornaert schat het aantal huizen in de dorpskom rond 1400 op een 50-tal. 100 jaar later spreekt men al van 4 à 500 inwoners. De bloeiperiode van Heis situeert zich vanaf de 2de helft van de 15de eeuw tot de eerste helft van de 16de eeuw, dit wordt eveneens weerspiegeld in de aangetroffen vondsten. Op het terrein waar het archeologisch onderzoek plaatsvond, wordt in de 17de eeuw een herberg vermeld. Jan Huyghe